(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.337. అధ్యాయః 337
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
నారదేన శుకంప్రతి ఋషిభ్యః సనత్కుమారోక్తదితవచనానువ॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

భీష్మ ఉవాచ। 12-337-0x(6554)(79153)
ఏతస్మిన్నంతరే భూతే నారదః పునరాగమత్।
శుకం స్వాధ్యాయనిరతం వేదార్థాన్ప్రష్టుమీప్సవా॥ 12-337-1(79154)
దేవర్షి తు శుకో దృష్ట్వా నారదం సముపస్యితం।
అర్ధ్యపూర్వేణ విధివా వేదోక్తేనాభ్యపూజయత్॥ 12-337-2(79155)
నారదోఽయాజవీత్ప్రీతో బ్రూహి బ్రహ్మవిదాం వర।
కేన త్వాం శ్రేయసా వత్స యోజయామీతి హృష్టవత్॥ 12-337-3(79156)
నారదస్య వచః శ్రుత్వా శుకః ప్రోవాచ భారత।
అస్మిఁల్లోకే హితం యత్స్వాత్తేన మాం యోక్తుమర్హసి॥ 12-337-4(79157)
నారద ఉవాచ। 12-337-5x(6555)
తత్త్వం జిజ్ఞాసతాం పూర్వనృషీణాం భావితాత్మనాం।
సనత్కుమారో భగవానిదం వతనమబ్రవీత్॥ 12-337-5(79158)
నాస్తి విద్యాసగం చక్షుర్నాస్తి సత్యసమం తపః।
నాస్తి రాగసమం దుఃఖం నాస్తి త్యాగసమం సుఖం॥ 12-337-6(79159)
నివృత్తిః కర్మణా పాపాత్సతతం పుణ్యశీలతా।
సద్వృత్తిః సద్వదాచారః శ్రేయ ఏవదనుత్తమం॥ 12-337-7(79160)
నానువయసుఖం ప్రాప్య యః సజ్జతి న ముచ్యతే।
నాలం స దుఃఖమోక్షాయ సంయోగో దుఃఖలక్షణం॥ 12-337-8(79161)
సక్తస్య బుద్ధిశ్చలతి మోహజాలవివర్ధనీ।
మోహవాలావృతో దుఃఖమిహ చాముత్ర సోఽశ్నుతే॥ 12-337-9(79162)
సర్వోపాగాత్తు కామస్వ క్రోధస్య చ వినిగ్రహః।
కార్యః శ్రేయోర్థినా తౌ హి శ్రేయోఘాతార్థముద్యతౌ॥ 12-337-10(79163)
నిత్యం క్రోధాత్తపో రక్షేచ్ఛ్రియం రక్షేచ్చ మత్సరాత్।
విద్యాం మానావమానాభ్యామాత్మానం తు ప్రమాదతః॥ 12-337-11(79164)
ఆనృశంస్యం పరో ధర్మః క్షమా చ పరమం బలం।
ఆత్మజ్ఞానం పరం జ్ఞానం న సత్యాద్విద్యతే పరం॥ 12-337-12(79165)
సత్యస్య వచనం శ్రేయః సత్యాదపి హితం వదేత్।
యద్భూతహితమత్యంతమేతత్సత్యం మతం మమ॥ 12-337-13(79166)
సర్వారంభపరిత్యాగీ నిరాశీర్నిష్పరిగ్రహః।
యేన సర్వం పరిత్యక్తం స విద్వాన్స చ పండితః॥ 12-337-14(79167)
ఇంద్రియైరింద్రియార్థాన్యశ్చరత్యాత్మవశైరిహ।
ఆసజ్జమానః శాంతాత్మా నిర్వికారః సమాహితః॥ 12-337-15(79168)
అత్మభూతైరతద్భూతః సహ చైవ వినైవ చ।
స విముక్తః పరం శ్రేయో నచిరేణాధిగచ్ఛతి॥ 12-337-16(79169)
అదర్శనమసంస్పర్శస్తథాఽసంభాషణం తదా।
యస్య భూతైః సహ మునే స శ్రేయో విందతే పరం॥ 12-337-17(79170)
న హింస్యాత్సర్వభూతాని మైత్రాయగణతశ్చరేత్।
నేదం జన్మ సమాసాద్య వైరం కుర్వీత కేనచిత్॥ 12-337-18(79171)
ఆకించన్యం సుసంతోషో నిరాశీస్త్వమచాపలం।
ఏతదాహుః పరం శ్రేయ ఆత్మజ్ఞస్య జితాత్మనః॥ 12-337-19(79172)
పరిగ్రహం పరిత్యజ్య భవ తాత జితేంద్రియః।
అశోకం స్థానమాతిష్ఠ ఇహ చాముత్ర చాభయం॥ 12-337-20(79173)
నిరామిషా న శోచంతి త్యజేదామిషమాత్మనః।
పరిత్యజ్యామిషం సౌభ్య దుఃఖతాపాద్విమోక్ష్యసే॥ 12-337-21(79174)
తపోనిత్యేన దాంతేన మునినా సంయతాత్మనా।
అజితం జేతుకామేన భావ్యం సంగేష్వసంగినా॥ 12-337-22(79175)
గుణసంగేష్వనాసక్త ఏకచర్యారతః సదా।
బ్రాహ్మణో నచిరాదేవ సుఖమాయాత్యనుత్తమం॥ 12-337-23(79176)
ద్వంద్వారామేషు భూతేషు య ఏకో రమతే మునిః।
విద్ధి ప్రజ్ఞానతృప్తం తం జ్ఞానతృప్తో న శోచతి॥ 12-337-24(79177)
శుభైర్లభతి దేవత్వం వ్యామిశ్రేర్జన్మ మానుషం।
అశుభైశ్చాప్యధోజన్మ కర్మభిర్లభతేఽవశః॥ 12-337-25(79178)
తత్ర మృత్యువశో దుఃఖైః సతతం సమభిద్రుతః।
సంసారే పచ్యతే జంతుస్తత్కథం నావబుధ్యసే॥ 12-337-26(79179)
అహితే హితసంజ్ఞస్త్వమధ్రువే ధ్రువసంజ్ఞకః।
అనర్థే చార్థసంజ్ఞస్త్వం కిమర్థం నావబుధ్యసే॥ 12-337-27(79180)
సంవేష్ట్యమానం బహుభిర్మోహాత్తంతుభిరాత్మజైః।
కోశకార ఇవాత్మానం వేష్టయన్నావబుధ్యసే॥ 12-337-28(79181)
అలం పరిగ్రహేణేహ దోషవాన్హి పరిగ్రహః।
కృమిర్హి కోశకారస్తు బధ్యతే స పరిగ్రహాత్॥ 12-337-29(79182)
పుత్రదారకుటుంబేషు సక్తాః సీదంతి జంతవః।
సరఃపంకార్ణవే మగ్నా జీర్ణా వనగజా ఇవ॥ 12-337-30(79183)
మహాజాలసమాకృష్టాన్స్థలే మత్స్యానివోద్ధృతాన్।
మోహజాలసమాకృష్టాన్పశ్య జంతూన్సుదుఃఖితాన్॥ 12-337-31(79184)
కుటుంబం పుత్రదారాంశ్చ శరీరం సంచయాశ్చ యే।
పారక్యమధ్రువం సర్వం కిం స్వం సుకృతదుష్కృతం॥ 12-337-32(79185)
యదా సర్వాన్పరిత్యజ్య గంతవ్యమవశేన తే।
అనర్థే కిం ప్రసక్తస్త్వం సమర్థం నానుతిష్ఠసి॥ 12-337-33(79186)
అవిశ్రాంతమనాలంబమపాథేయమదైశికం।
తమః కాంతారమధ్వానం కథమేకో గమిష్యసి॥ 12-337-34(79187)
న హి త్వాం ప్రస్థితం కశ్చిత్పృష్ఠతోఽనుగమిష్యతి।
సుకృతం దుష్కృతం చ త్వాం యాస్యంతమనుయాస్యతః॥ 12-337-35(79188)
విద్యా కర్మ చ శౌచం చ జ్ఞానం చ బహువిస్తరం।
అర్థార్థమనుసార్యంతే సిద్ధార్థస్య విముచ్యతే॥ 12-337-36(79189)
నిబంధనీ రజ్జురేషా యా గ్రామే వసతో రతిః।
ఛిత్త్వైతాం సుకృతో యాంతి నైనాం ఛిందంతి దుష్కృతః॥ 12-337-37(79190)
రూపకూలాం మనఃస్రోతాం స్పర్శద్వీపాం రసావహాం।
గంధపంకాం శబ్దజలాం స్వర్గమార్గదురావహాం॥ 12-337-38(79191)
క్షమారిత్రాం సత్యమయీం ధర్మస్థైర్యపదాంకురాం।
త్యాగవాతాధ్వగాం శీఘ్రాం నౌతార్యాం తాం నదీం తరేత్॥ 12-337-39(79192)
త్యజ ధర్మమధర్మం చ ఉభే సత్యానృతే త్యజ।
ఉభే సత్యానృతే త్యక్త్వా యేన త్యజసి తం త్యజ॥ 12-337-40(79193)
త్యజ ధర్మమసంకల్పాదధర్మం చాప్యలిప్సయా।
ఉభే సత్యానృతే బుద్ధ్యా బుద్ధిం పరమనిశ్చయాత్॥ 12-337-41(79194)
అస్థిస్థూణం స్నాయుయుతం మాంసశోణితలేపనం।
చర్మావనద్ధం దుర్గంధిం పూర్ణం మూత్రపురీషయోః॥ 12-337-42(79195)
జరాశోకసమావిష్టం రోగాయతనమాతురం।
రజస్వలమనిత్యం చ భూతావాసమిమం త్యజ॥ 12-337-43(79196)
ఇదం విశ్వం జగత్సర్వమజగచ్చాపి యద్భవేత్।
మహాభూతాత్మకం సర్వం మహద్యత్పరమాణు చ॥ 12-337-44(79197)
`మహాభూతాని ఖం వాయురగ్నిరాపస్తథా మహీ।
షష్ఠం తు చేతనా యా తు ఆత్మా సప్తమముచ్యతే।'
అష్టమం తు మనో జ్ఞేయం బుద్ధిస్తు నవమీ స్మృతా॥ 12-337-45(79198)
ఇంద్రియాణి చ పంచైవ తమః సత్వం రజస్తథా।
ఇత్యేష సప్తదశకో రాశిరవ్యక్తసంజ్ఞకః॥ 12-337-46(79199)
సర్వైరిహేంద్రియార్థైశ్చ వ్యక్తావ్యక్తైర్హి సంహితః।
చతుర్విశక ఇత్యేష వ్యక్తావ్యక్తమయో గణః॥ 12-337-47(79200)
ఏతైః సర్వైః సమాయుక్తః పుమానిత్యభిధీయతే।
త్రివర్గం తు సుఖం దుఃఖం జీవితం మరణం తథా॥ 12-337-48(79201)
య ఇదం వేద తత్త్వేన స వేద ప్రభవాప్యయౌ।
పారంపర్యేహ బోద్ధవ్యం జ్ఞానానాం యచ్చ కించన॥ 12-337-49(79202)
ఇంద్రియైర్గృహ్యతే యద్యత్తత్తద్వ్యక్తమితి స్థితిః।
అవ్యక్తమితి విజ్ఞేయం లింగగ్రాహ్యమతీంద్రియం॥ 12-337-50(79203)
ఇంద్రియైర్నియతైర్దేహీ ధారాభిరివ తర్ప్యతే।
లోకే వితతమాత్మానం లోకాంశ్చాత్మని పశ్యతి॥ 12-337-51(79204)
పరావరదృశః శక్తిర్జ్ఞానమూలా న నశ్యతి।
పశ్యతః సర్వభూతాని సర్వావస్థాసు సర్వదా॥ 12-337-52(79205)
బ్రహ్మభూతస్య సంయోగో నాశుభేనోపపద్యతే।
జ్ఞానేన వివిధాన్క్లేశానతివృత్తస్య మోహజాన్॥ 12-337-53(79206)
లోకే బుద్ధిప్రకాశేన లోకమార్గో న రిష్యతే।
అనాదినిధనజ్ఞం తమాత్మని స్థితమవ్యయం॥ 12-337-54(79207)
అకర్తారమమూర్తం చ భగవానాహ తీర్థవిత్।
యో జంతుః స్వకృతైస్తైస్తైః కర్మభిర్నిత్యదుఃఖితః॥ 12-337-55(79208)
స దుఃఖప్రతిఘాతార్థం హంతి జంతూననేకధా।
తతః కర్మ సమాదత్తే పునరన్యన్నవం బహు॥ 12-337-56(79209)
తప్యతేఽథ పునస్తేన భుక్త్వా పథ్యమివాతురః।
అజస్రమేవ మోహాంధో దుఃఖేషు సుఖసంజ్ఞితః॥ 12-337-57(79210)
బధ్యతే మథ్యతే చైవ కర్మభిర్మంథవత్సదా।
తతో నిబద్ధః స్వాం యోనిం కర్మణాముదయాదిహ॥ 12-337-58(79211)
పరిభ్రమతి సంసారం చక్రవద్బహువేదనః।
సత్వం నిర్వృత్తబంధస్తు నివృత్తశ్చాపి కర్మతః॥ 12-337-59(79212)
సర్వవిత్సర్వజిత్సిద్ధౌ భవ భావవివర్జితః।
సంయమేన నవం బంధం నివర్త్య తపసో బలాత్।
సంప్రాప్తా బహవః సిద్ధిమప్యబాధాం సుఖోదయాం॥ ॥ 12-337-60(79213)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి సప్తత్రింశదధికత్రిశతతమోఽధ్యాయః॥ 337॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-337-1 వేదార్థాంధక్తుభీప్సయేతి డ. పాఠః॥ 12-337-6 నాస్తి సత్యాత్పరం తప ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-337-8 యః సజ్జతి స ముహ్యతీతి ఝ. పాఠః॥ 12-337-13 సత్యస్య పాలనం శ్రేయ ఇతి ట. పాఠః॥ 12-337-15 ఇంద్రియైరింద్రియార్థేభ్య ఇతి ట. డ. పాఠః॥ 12-337-24 పంచానామేషు భూతేషు య ఏకో రమతే మునిరితి ట. పాఠః॥ 12-337-36 విద్యా కర్మ చ శౌర్యం చేతి ట. డ. పాఠః॥ 12-337-39 క్షమైవాఽరిత్రాణి నౌచాలనదండా యస్యాం। ధర్మస్థైర్యవటారకాం ఇతి ఝ. పాఠః। తత్ర ధర్మస్యైర్యం వటారకా నౌకాకర్షణరజ్జుర్యస్యాం తామిత్యర్థః। యోగవాతాధ్వగాం కృత్వేతి ట. పాఠః। కృత్వా నదీం తరేదితి ధ. పాఠః॥ 12-337-44 మహద్యత్పరమాణువదితి ట. థ. పాఠః॥ 12-337-54 రిష్యతే హింస్యతే॥ 12-337-55 తీర్థవిన్మోక్షోపాయవిత్॥ 12-337-60 సంయమేన ధారణాధ్యానసమాధ్యాత్మకేన। నవం దృష్టిమాత్రణోత్పత్రం॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.